Zwolnienie od kosztów sądowych


 

W niektórych kategoriach spraw u.k.s. przewiduje instytucje zwolnienia od kosztów sadowych. Dla przykładu nie pobiera się opłat od wniosku o przyjęcie oświadczenia o uznaniu dziecka, o nadanie dziecku nazwiska, o przysposobienie dziecka, o odebranie osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką oraz o umieszczenie dziecka w rodzinie zastępczej lub rodzinnym domu dziecka.

 

Oprócz tego od obowiązku uiszczania opłat ustawa przewiduje też zwolnienia podmiotowe.

 

Dla przykładu nie mają takiego obowiązku:
1) strona dochodząca ustalenia ojcostwa lub macierzyństwa oraz roszczeń z tym związanych;
2) strona dochodząca roszczeń alimentacyjnych oraz strona pozwana w sprawie o obniżenie alimentów;
3) strona wnosząca o uznanie postanowień umownych za niedozwolone;
4) pracownik wnoszący powództwo lub strona wnosząca odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych (z zastrzeżeniem wyjątków podanych w poprzedniej zakładce)
5) osoba ubezwłasnowolniona w sprawach o uchylenie lub zmianę ubezwłasnowolnienia;

 

Szczególnie istotny z punktu widzenia praktyki jest jednak fakt, że obowiązku uiszczania ww. kosztów nie ma również strona, która została zwolniona od kosztów sądowych przez sąd - w zakresie przyznanego jej zwolnienia.

 

Zwolnienie takie może mieć charakter całkowity lub częściowy.

 

Zgodnie z przepisami u.k.s. sąd może zwolnić stronę od kosztów sądowych w części, jeżeli strona jest w stanie ponieść tylko część tych kosztów. Częściowe zwolnienie od tych kosztów może polegać na zwolnieniu od poniesienia albo ułamkowej lub procentowej ich części, albo określonej ich kwoty, albo niektórych opłat lub wydatków. Może też polegać na przyznaniu zwolnienia co do pewnej części roszczenia lub co do niektórych roszczeń dochodzonych łącznie; roszczenia te lub ich części sąd oznacza w postanowieniu o przyznaniu częściowego zwolnienia od kosztów sądowych.

 

Zwolnienia od kosztów sądowych może się domagać osoba fizyczna, jeżeli złoży oświadczenie, z którego wynika, że nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych powinno być dołączone oświadczenie obejmujące szczegółowe dane o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania osoby ubiegającej się o zwolnienie od kosztów.

 

Oświadczenie sporządza się według ustalonego wzoru.

 

Wniosek o przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych należy zgłosić na piśmie lub ustnie do protokołu w sądzie, w którym sprawa ma być wytoczona lub już się toczy (w razie złożenia wniosku ustnie do protokołu, oświadczenie, o którym mowa powyżej może być złożone także do protokołu).

 

Trzeba również pamiętać, że osoba fizyczna, która nie ma miejsca zamieszkania w siedzibie tego sądu, może złożyć wniosek o przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych w sądzie rejonowym właściwym ze względu na miejsce swego zamieszkania. Sąd przesyła niezwłocznie ten wniosek właściwemu sądowi.

 

Ważne jest jednak to, że zwolnienie od kosztów sądowych nie zwalnia strony od obowiązku zwrotu kosztów procesu przeciwnikowi. Ważne jest również, że należy mieć świadomość, ze zwolnienie takie może w każdym czasie zostać cofnięte jeżeli okazało się, że okoliczności, na podstawie których je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć, a także to, że stronę, która uzyskała zwolnienie od kosztów sądowych na podstawie świadomego podania nieprawdziwych okoliczności, sąd, cofając zwolnienie, skazuje na grzywnę w wysokości do 1.000 złotych (oczywiście niezależnie od obowiązku uiszczenia dotychczasowych kosztów w sprawie).

 

Wzór oświadczenia, o którym mowa powyżej określa Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia 2006 r w sprawie określenia wzoru oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania osoby fizycznej ubiegającej się o zwolnienie od kosztów sądowych w postępowaniu cywilnym (Dz. U. z dnia 21 lutego 2006 r.).

 

Wzór druku oświadczenia udostępnia się nieodpłatnie w budynkach sądów. Ponadto wzór druku oświadczenia Ministerstwo Sprawiedliwości udostępnia nieodpłatnie na swojej stronie internetowej pod adresem www.ms.gov.pl. Można go również znaleźć m.in. na stronach ww. sądów.