Dowodzenie roszczeń


Katalog dowodów jest w zasadzie otwarty – jednakże z góry należy założyć, że priorytet mają te środki dowodowe, które zostały wymienione w k.p.c. Należą do nich dowody pokrótce omówione poniżej.

 

Dokumenty

 

Najwyższy walor dowodowy posiadają tzw. dokumenty urzędowe, tj. jak mówią przepisy dokumenty sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy władzy publicznej i inne organy państwowe w zakresie ich działania, stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo zaświadczone. Pozostałe dokumenty - dokumenty prywatne - stanowią jedynie dowód tego, że osoba, która go podpisała, złożyła oświadczenie zawarte w dokumencie.

 

Trzeba mieć też na uwadze, że w niektórych sytuacjach dowód z dokumentu jest jedynym dowodem dopuszczonym w postępowaniu dla udowodnienia określonych okoliczności, jeżeli bowiem ustawa lub umowa stron wymaga dla czynności prawnej zachowania formy pisemnej, dowód ze świadków lub z przesłuchania stron w sprawie między uczestnikami tej czynności na fakt jej dokonania jest dopuszczalny w wypadku, gdy dokument obejmujący czynność został zagubiony, zniszczony lub zabrany przez osobę trzecią, a jeżeli forma pisemna była zastrzeżona tylko dla celów dowodowych, także w wypadkach określonych w kodeksie cywilnym.

 

Należy również zdawać sobie sprawę, że każdy obowiązany jest (z pewnymi wyjątkami) przedstawić na zarządzenie sądu w oznaczonym terminie i miejscu dokument znajdujący się w jego posiadaniu i stanowiący dowód faktu istotnego dla rozstrzygnięcia sprawy, chyba że dokument zawiera informacje niejawne.

 

Zeznania świadków

 

Oprócz dowodu z dokumentów jest to chyba najpopularniejszy środek dowodowy w polskich sądach. Powołanie takiego dowodu wymaga jednak dokładnego oznaczenia faktów, które mają być zeznaniami poszczególnych świadków stwierdzone oraz wskazania świadków, tak by wezwanie ich do sądu było możliwe.

 

Nie wszyscy jednak mogą zostać świadkiem w postępowaniu cywilnym.
Mianowicie świadkami nie mogą być:
1) osoby niezdolne do spostrzegania lub komunikowania swych spostrzeżeń;
2) wojskowi i urzędnicy niezwolnieni od zachowania w tajemnicy informacji niejawnych o klauzuli "zastrzeżone" lub "poufne", jeżeli ich zeznanie miałoby być połączone z jej naruszeniem;
3) przedstawiciele ustawowi stron oraz osoby, które mogą być przesłuchane w charakterze strony jako organy osoby prawnej lub innej organizacji mającej zdolność sądową;
4) współuczestnicy jednolici.
5) mediator co do faktów, o których dowiedział się w związku z prowadzeniem mediacji, chyba że strony zwolnią go z obowiązku zachowania tajemnicy mediacji.

 

Warto też wiedzieć, że w postępowaniu odrębnym w sprawach małżeńskich małoletni, którzy nie ukończyli lat 13, a zstępni stron, którzy nie ukończyli lat 17 nie mogą być przesłuchiwane w charakterze świadków.

 

Poza ww. wyjątkami nikt nie ma prawa odmówić zeznań w charakterze świadka, z wyjątkiem małżonków stron, ich wstępnych, zstępnych i rodzeństwa oraz powinowatych w tej samej linii lub stopniu, jak również osób pozostających ze stronami w stosunku przysposobienia. Prawo odmowy zeznań trwa po ustaniu małżeństwa lub rozwiązaniu stosunku przysposobienia. Jednakże odmowa zeznań nie jest dopuszczalna w sprawach o prawa stanu, z wyjątkiem spraw o rozwód.

 

Świadek może jednak odmówić odpowiedzi na zadane mu pytanie, jeżeli zeznanie mogłoby narazić jego lub jego bliskich, wymienionych w paragrafie poprzedzającym, na odpowiedzialność karną, hańbę lub dotkliwą i bezpośrednią szkodę majątkową albo jeżeli zeznanie miałoby być połączone z pogwałceniem istotnej tajemnicy zawodowej. Duchowny może odmówić zeznań co do faktów powierzonych mu na spowiedzi.

 

Opinia biegłych

 

Jest to koronny dowód w sprawach wymagających tzw. wiadomości specjalnych wykraczających poza zakres wiadomości ogólnych dostępnych przeciętnie wykształconej osobie. Opinia biegłego ma stanowić pomoc dla sądu w zrozumieniu i ocenie faktów, których, co do zasady, sąd (sędzia) samodzielnie zrozumieć i właściwie ocenić nie potrafi, przy czym dowodu z opinii biegłego nie może zostać zastąpiony inną czynnością dowodową, np. przesłuchaniem świadka.

 

Wyboru biegłych dokonuje z reguły sąd z listy biegłych sądowych prowadzonej przez Sądy Okręgowe. Trzeba jednak pamiętać, że aż do ukończenia czynności biegłego strona może żądać jego wyłączenia z przyczyn, z jakich można żądać wyłączenia sędziego. Gdy strona zgłasza wniosek o wyłączenie biegłego po rozpoczęciu przez niego czynności, obowiązana jest uprawdopodobnić, że przyczyna wyłączenia powstała później lub że przedtem nie była jej znana.

 

Pojawia się w tym miejscu pytanie jakie znaczenie mają w postępowaniu sądowym tzw. opinie prywatne sporządzane niekiedy z inicjatywy strony poza postępowaniem sądowym (najczęściej przed jego wszczęciem). Niestety – choć pozwalają one na zorientowanie się w sytuacji faktycznej będącej podstawą do wytoczenia powództwa (np. potwierdzając racje strony co do przebiegu zdarzenia będącego podstawą roszczeń z tytułu czynów niedozwolonych) to jednak dla sądu opinie takie są równoznaczne z dokumentem prywatnym (ewentualnie po prostu stanowiskiem strony w sprawie), a przesądzający walor dowodowy spoczywa na opinii biegłego powołanego przez sąd. Jednak nie świadczy to o nieprzydatności opinii prywatnych – są one nie tylko kanwą do oceny czy i na ile zaangażować się w spór, ale również mogą posłużyć do skutecznego zakwestionowania poprawności opinii sporządzonej w ramach postępowania co spowoduje np. zmianę biegłego na innego czy zobowiązanie dotychczasowego biegłego do uzupełnienia lub sprostowania sporządzonej opinii.

 

Oględziny

 

Sąd może zarządzić oględziny bez udziału lub z udziałem biegłych, a stosownie do okoliczności - również w połączeniu z przesłuchaniem świadków. Jest to dowód odnoszący się raczej do rzeczy (pomieszczeń, nieruchomości, terenu, rzeczy ruchomych), jednakże nie wykluczone jest dokonywanie w postępowaniu cywilnym oględzin osoby – jednakże mogą się one odbyć tylko za jej zgodą.

 

Przesłuchanie stron

 

Przesłuchanie stron powinno mieć co do zasady charakter dowodu posiłkowego - jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub w ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Jednak w praktyce są one przeprowadzone bardzo często i zazwyczaj strony procesu zgłaszają taki wniosek dowodowy już w pierwszym piśmie procesowym.

 

Sąd przesłuchuje strony najpierw bez odbierania przyrzeczenia. Jeżeli przesłuchanie to nie wyświetli dostatecznie faktów, sąd może przesłuchać według swego wyboru jedną ze stron ponownie, po uprzednim odebraniu od niej przyrzeczenia. Przesłuchanie jednej ze stron co do pewnego faktu z odebraniem od niej przyrzeczenia nie wyłącza takiego przesłuchania drugiej strony co do innego faktu. Przed przystąpieniem do przesłuchania sąd uprzedza strony, że obowiązane są zeznawać prawdę i że stosownie do okoliczności mogą być przesłuchane ponownie po odebraniu od nich przyrzeczenia. Przed odebraniem przyrzeczenia sąd uprzedza stronę o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywych zeznań.

 

Inne środki dowodowe

 

Oprócz ww. dowodów przepisy procedury cywilnej wymieniają jeszcze jedynie dowód z grupowego badania krwi oraz dowód z filmu, telewizji, fotokopii, fotografii, planów, rysunków oraz płyt lub taśm dźwiękowych i innych przyrządów utrwalających albo przenoszących obrazy lub dźwięki. Można zaryzykować twierdzenie, że w czasach rozwoju techniki o ile pierwszy z ww. środków dowodowych z pewnością stracił na znaczeniu, to drugi przeżywa rozwój.