Do którego Sądu


 

 

Kwestie związane z miejscem (Sądem), w którym (co do zasady) dochodzone będą Państwa roszczenia na drodze procesu cywilnego reguluje k.p.c.

 

Zgodnie z ww. ustawą sądy rejonowe rozpoznają wszystkie sprawy z wyjątkiem spraw, dla których zastrzeżona jest właściwość sądów okręgowych, do których należą sprawy:
1) o prawa niemajątkowe i łącznie z nimi dochodzone roszczenia majątkowe oprócz spraw o ustalenie lub zaprzeczenie pochodzenia dziecka, o ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa oraz o rozwiązanie przysposobienia,
2) o ochronę praw autorskich i pokrewnych, jak również dotyczących wynalazków, wzorów użytkowych, wzorów przemysłowych, znaków towarowych, oznaczeń geograficznych i topografii układów scalonych oraz o ochronę innych praw na dobrach niematerialnych,
3) o roszczenia wynikające z Prawa prasowego,
4) o prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu sporu przewyższa siedemdziesiąt pięć tysięcy złotych, oprócz spraw o alimenty, o naruszenie posiadania, o ustanowienie rozdzielności majątkowej między małżonkami, o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym oraz spraw rozpoznawanych w elektronicznym postępowaniu upominawczym,
5) o wydanie orzeczenia zastępującego uchwałę o podziale spółdzielni.
6) o uchylenie, stwierdzenie nieważności albo o ustalenie nieistnienia uchwał organów osób prawnych lub jednostek organizacyjnych niebędących osobami prawnymi, którym ustawa przyznaje zdolność prawną,
7) o zapobieganie i zwalczanie nieuczciwej konkurencji,
8) o odszkodowanie z tytułu szkody wyrządzonej przez wydanie prawomocnego orzeczenia niezgodnego z prawem.

 

Jest to tzw. właściwość rzeczowa sądów.

 

Jeżeli chodzi natomiast o właściwość miejscową (czyli sąd w sensie terytorialnym będzie właściwy do rozpatrzenia sporu) to podstawową zasadą jest, że powództwo wytacza się przed sąd pierwszej instancji, w którego okręgu pozwany ma miejsce zamieszkania.

 

K.p.c. przewiduje od tej zasady jednak pewne wyjątki np. powództwo przeciwko Skarbowi Państwa wytacza się według siedziby państwowej jednostki organizacyjnej, z której działalnością wiąże się dochodzone roszczenie, a powództwo przeciwko osobie prawnej lub innemu podmiotowi nie będącemu osobą fizyczną wytacza się według miejsca ich siedziby.

 

W pewnych wypadkach przepisy dopuszczają wytoczenie powództwa do sądu, który w danej sytuacji jest dogodniejszy dla Powoda niż ten, który byłby właściwy zgodnie z przepisami o właściwości ogólnej (właściwość przemienna). I tak np.:
1) powództwo o roszczenie alimentacyjne oraz o ustalenie pochodzenia dziecka i związane z tym roszczenia wytoczyć można według miejsca zamieszkania osoby uprawnionej,
2) powództwo o roszczenie majątkowe przeciwko przedsiębiorcy można wytoczyć przed sąd, w którego okręgu znajduje się zakład główny lub oddział, jeżeli roszczenie pozostaje w związku z działalnością tego zakładu lub oddziału,
3) powództwo o roszczenie z czynu niedozwolonego wytoczyć można przed sąd, w którego okręgu nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę.
4) powództwo o zapłatę należności za prowadzenie sprawy wytoczyć można przed sąd miejsca, gdzie pełnomocnik procesowy sprawę prowadził.
5) powództwo o roszczenie ze stosunku najmu lub dzierżawy nieruchomości wytoczyć można przed sąd miejsca położenia nieruchomości.

 

Trzeba jednak pamiętać, że k.p.c. w pewnych kategoriach spraw nie pozwala na zmianę właściwości miejscowej sadów (właściwość wyłączna).

Dotyczy to m.in. następujących przypadków:
1) powództwa o własność lub o inne prawa rzeczowe na nieruchomości, jak też o posiadanie nieruchomości, które można wytoczyć wyłącznie przed sąd miejsca jej położenia
2) powództwa z tytułu dziedziczenia, zachowku, z tytułu zapisu, polecenia oraz innych rozrządzeń testamentowych które wytacza się wyłącznie przed sąd ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy, a jeżeli jego miejsca zamieszkania w Polsce nie da się ustalić, przed sąd miejsca, w którym znajduje się majątek spadkowy lub jego część.
3) powództwa ze stosunku członkostwa spółdzielni, spółki lub stowarzyszenia, które wytacza się wyłącznie według miejsca ich siedziby.
4) powództwa ze stosunku małżeństwa, które wytacza się wyłącznie przed sąd, w którego okręgu małżonkowie mieli ostatnie miejsce zamieszkania, jeżeli choć jedno z nich w okręgu tym jeszcze ma miejsce zamieszkania lub zwykłego pobytu,
5) powództwa ze stosunku między rodzicami a dziećmi oraz między przysposabiającym a przysposobionym, które wytacza się wyłącznie przed sąd miejsca zamieszkania powoda, jeżeli brak jest podstaw do wytoczenia powództwa według przepisów o właściwości ogólnej.

 

Odmienności co do właściwości sądów mogą występować w postępowaniach odrębnych oraz w postępowaniach nieprocesowych.

 

W tym zakresie najistotniejsze z puntu widzenia praktyki wydaje się postępowanie odrębne w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych. Warto bowiem pamiętać, że powództwo w sprawach z zakresu prawa pracy może być wytoczone bądź przed sąd właściwości ogólnej pozwanego, bądź przed sąd, w którego okręgu praca jest, była lub miała być wykonywana, bądź też przed sąd, w którego okręgu znajduje się zakład pracy. Natomiast w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych właściwy do rozpoznania sprawy jest sąd, w którego okręgu ma miejsce zamieszkania strona odwołująca się od decyzji wydanej przez organ rentowy, chyba że przepis odrębny stanowi inaczej Jednakże Sąd właściwy może na zgodny wniosek stron przekazać sprawę do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu, rozpoznającemu sprawy z zakresu prawa pracy lub ubezpieczeń społecznych, jeżeli przemawiają za tym względy celowości.